گازهاي گلخانه­اي و اثرات آن بر زيست­کره:

اغلب بيان مي­شود که محصولات دست­ساز بشر منجر به آلودگي اتمسفر و ايجاد گازهاي گلخانه­اي مي­شود. اما اثرات گلخانه­اي سابقه­اي بسيار طولاني دارد که به قبل از خلقت بشر بر روي کره زمين برمي­گردد. آنچه در حال حاضر مهم است و بايد مورد توجه خاص قرار گيرد، افزايش غلظت، بازتاب و انعکاس امواج توسط گازهاي گلخانه­اي است.

متوسط غلظت جهاني دي­اکسيد­کربن قبل از دوره صنعتي شدن در حدود  ppm280 بود که در سال 1860 ميلادي به  ppm290 رسيد و در سال 1980 غلظت دي­اکسيد­کربن به  ppm337 رسيد اين ميزان در سال 1990 به حدود ppm 353 و در اواخر دهه 90 به ppm 360 افزايش يافت. غلظت اين گاز در جو در سال 2005 به ppm 381 رسيد که نسبت به سال2004، ppm 6/2 افزايش نشان مي­دهد که حدود 100 واحد از ميزان آن در دوره پيش از انقلاب صنعتي بيش­تر است. پيش‌بيني مي­شود غلظت اين گاز در سال 2026 به ppm 600 و تا سال 2100 به ppm 800 برسد

حدود 34 درصد از كل ميزان كربن منتشر شده، ناشي از تغيير كاربري اراضي و 66 درصد آن از طريق احتراق سوخت‌هاي فسيلي وارد هوا مي­گردد. در گذشته، توسعه كشاورزي علت اصلي افزايش غلظت دي­اكسيد­كربن جو بود؛ ولي امروزه احتراق كربن فسيلي در صنايع و وسايل نقليه علت اصلي مي­باشد (Lal، 2004). جنگل­زدايي و تغيير کاربري اراضي از طريق افزايش نسبت انتشار کربن، اثرات قابل ملاحظه­اي بر چرخه جهاني کربن دارند

 دي­اکسيد­کربن مهم‌ترين گاز گلخانه­اي بوده و افزايش احتراق سوخت­هاي فسيلي و جنگل­زدايي در سراسر جهان از عوامل بسيار مؤثر در افزايش سطح آن مي­باشد .

يکي از اثرات تغيير اقليم و افزايش گرماي جهاني، کاهش سطح خشکي­ها از طريق ذوب يخ­هاي قطبي و افزايش سطح و دماي اقيانوس­ها و درياها مي‌باشد. همچنين سبب وقوع بحران­هاي شديد زيست‌محيطي از جمله تخريب اکوسيستم‌هاي طبيعي، کاهش تنوع زيستي, وقوع سيل, خشکسالي، بيابان­زايي و ... مي­گردد.

تغيير اقليم بر قابليت توليد و بهره­برداري از اکوسيستم، نسبت بيوماس هوايي به بيوماس زيرزميني و اجتماع ميکروبي تأثير مي­گذارد. تغيير اقليم تأثير اساسي بر خصوصيات و فرايندهاي خاک از جمله ذخيره كربن آلي خاك (Soil Organic Carbon) دارد. ماده آلي که عمدتاً به‌عنوان يکي از شاخص‌هاي اوليه کيفيت خاک، در بحث کشاورزي و محيط زيست، در نظر گرفته مي­شود، در نتيجه تغييرات اقليمي و افزايش درجه حرارت جهاني کاهش مي­يابد . تأثير غلظت کربن اتمسفري بر کاهش سطوح تنوع زيستي نسبت به گذشته به اثبات رسيده است. 

با اين وجود، به عقيده بسياري از دانشمندان، اثرات تغيير اقليم بسيار متعدد و گسترده‌تر از موارد مذکور مي‌باشد، چنانکه امروزه افزايش غيرطبيعي شمار مرگ و مير انسان­ها، انقراض گونه­هاي متعدد گياهي و جانوري و برخي از وقايع غير مترقبه طبيعي همچون طوفان و سيل‌هاي مهيب را ناشي از اين اثر مي دانند.

افزايش گرماي جهاني در اثر تغيير شرايط اقليمي، آلودگي هوا و افزايش گازهاي گلخانه­اي، منجر به مرگ تعداد زيادي از انسان‌ها در طول سال‌هاي اخير شده است. چنانکه در سال 2003 بيش از 20000 نفر در اروپا جان باختند که 3000 نفر از آنها مربوط به فرانسه بوده است.

 مناسب­ترين راهکارهاي اشاره شده که به کاهش کربن اتمسفري کمک مي­کند عبارتند از: ترسيب کربن توسط جنگل­ها، مراتع، توده­هاي جنگل­کاري شده و خاک. راهکارهاي تکنولوژيکي براي کاهشCo₂  اتمسفري به توسعه سوخت­هاي مفيد از نظر انرژي و تلاش براي توسعه منابع انرژي غيرکربني و انرژي‌هاي نو معطوف شده­اند. ترکيبي از تمامي اين فعاليت­ها مي­تواند با کاهش تراکم Co₂  اتمسفري، به متعادل کردن فرايند گرم شدن زمين کمک کند .

گياهان سبز کربن اتمسفر را از طريق فتوسنتز ترسيب مي­کنند. آنها دي­اکسيد کربن هوا را مي­گيرند، اتم­هاي کربن و اکسيژن آن را جدا مي­کنند، اکسيژن را به اتمسفر بر مي­گردانند و از کربن براي توليد بيوماس به‌صورت ريشه، ساقه، شاخه و برگ استفاده مي­کنند .

ترسيب کربن ناشي از تعادلي است که بين مراحل مختلف چرخه کربن از جمله فتوسنتز، رشد گياه، تراکم و انباشت کربن در خاک‌ها و انتشار کربن ناشي از تنفس اندام‌هاي زنده، نابودي درختان، تجزيه ميکروبي لاشبرگ، اکسيداسيون کربن خاک و تخريب زمين صورت مي‌­گيرد.

۸۸/۸/۱۴

 ادامه مطلب در روزهای آینده...